Wersja kontrastowa Przejdź do treści Mapa strony
Rozmiar czcionki: A A+ A++
Język migowy Biuletyn Informacji Publicznej Portal ePUAP - logowanie do systemu
Starostwo powiatowe w Rzeszowie - strona główna

Malownicze widoki, od Płaskowyżu Kolbuszowskiego po Pogórze Karpackie, nieskażone środowisko naturalne (ponad jedną trzecią ogólnej powierzchni powiatu stanowią obszary prawnie chronione, w tym tereny zaliczone do programu NATURA 2000), a także mikroklimat Sokołowszczyzny, Lubeni i okolic Hyżnego, gdzie przed wojną działało uzdrowisko zachęcają do odwiedzenia tych stron. Obfitość lasów, malownicze przełomy rzek i starorzeczy, ciekawe zabytki oraz kultywowane po dzień dzisiejszy zwyczaje ludowe to kolejne atuty powiatu

Urokliwy krajobraz tej części Podkarpacia wzbudza zainteresowanie turystyczne krajoznawców i miłośników przyrody, ludzi szukających spokoju i ciszy. Jest to teren doskonały na weekendowy wypoczynek, do niedzielnych wycieczek i spacerów.

Powiat rzeszowski leży w obrębie dwu dużych makroregionów nazywanych powszechnie krainami geograficznymi. Są to, położona w części północnej Kotlina Sandomierska zwana przez J. Kondrackiego Północnym Podkarpaciem oraz Pogórze Środkowobeskidzkie w części południowej.

Granicę między nimi tworzy biegnąca równoleżnikowo Pradolina Podkarpacka. Stąd aż po Przemyśl ciągnie się łukiem falisty pas wzniesień o wysokości 240 – 300 m n.p.m. zwany Podgórzem Rzeszowskim (wg Kondrackiego).

Pod względem budowy geologicznej powiat jest wyraźnie zróżnicowany. Kotlina Sandomierska wytworzyła się w okresie trzeciorzędu jako zapadlisko wypełnione głównie utworami mioceńskimi. Znajdująca się w granicach powiatu część Pogórza zbudowana jest z warstw fliszowych, złożonych ze skał osadowych – naprzemianlegle ułożonych warstw piaskowców i łupków ilastych.

Północna część powiatu leży prawie w całości na obszarze Płaskowyżu Kolbuszowskiego – jednego z największych mezoregionów Kotliny Sandomierskiej. Jego powierzchnia wznosi się od 220 do 269 m n.p.m., a deniwelacje sięgają 80 m. Płaskowyż ten posiada charakter lekko pofalowanej wysoczyzny z kulminacjami 229 m n.p.m. w okolicach Głogowa Młp. i 246 m n.p.m. w okolicach Sokołowa Młp. i Bratkowic.

O wiele bardziej urozmaicona pod względem morfologicznym i wyżej położona nad poziomem morza jest południowa część powiatu, leżąca w makroregionie Pogórza Środkowobeskidzkiego. Makroregion ten obejmuje szereg mezoregionów, z których trzy znajdują się w powiecie rzeszowskim: Pogórze Strzyżowskie (w części północno – wschodniej), Pogórze Dynowskie (w części środkowej) i Pogórze Przemyskie, którego zachodni kraniec leży na prawym brzegu Sanu, na terenie Gminy Dynów. Są to wyrównane powierzchnie wyżynne o wysokościach 350 – 450 m n.p.m., rozcięte licznymi dolinami rzek i strumieni na szereg pasm i grup wzgórz, z kilkoma urokliwymi krajobrazowo punktami widokowymi na wzniesieniach Ostrej Góry (415 m n.p.m.), Winnicy koło Bartkówki (433 m n.p.m.), czy pasma Wilcze (506 m n.p.m.).

Powiat położony jest na pograniczu dwu stref klimatycznych ale zróżnicowanie warunków pomiędzy tymi strefami jest nieznaczne.

Zasadniczym elementem powiatu są użytki rolne i zbiorowiska roślinne z nimi związane. Stosunkowo duże są obszary leśne. Grunty leśne stanowią około 26% powierzchni powiatu. Największe kompleksy zachowały się w północnej części powiatu – w rejonie Bratkowic, Głogowa Młp. i Sokołowa Młp. Stanowią one pozostałość dawnej Puszczy Sandomierskiej. Nie brak lasów także w południowej części powiatu – w okolicach Zabratówki, Tyczyna, Hyżnego i pasma Wilcze.

Przedstawiony rys fizjograficzny powiatu rzeszowskiego potwierdza jego wyraźne zróżnicowanie krajobrazowe i podział na nizinną północ i wyżynne, „pogórzańskie” południe. Nałożona na te elementy przyrodnicze sieć osadnicza tworzy odmienną mozaikę zabudowy wsi i miasteczek wartą bliższego poznania.

Przez środkową część powiatu przewija się krętą doliną rzeka Wisłok. Opuszczając Pogórze zmienia swój charakter na nizinny. Na obszarze Kotliny Sandomierskiej zmienia kilkakrotnie koryto, pozostawiając łachy i starorzecza. Na południu powiatu, przez Gminę Dynów, płynie rzeka San, tworząc urokliwe zakola. Rzeki te upodobali sobie zwłaszcza wędkarze oraz amatorzy spływów kajakowych. Ważniejszymi dopływami Wisłoka na obszarze powiatu rzeszowskiego są: Strug, Mogielnica, Lubcza, Czarna oraz Szlachcianka zaś Sanu - Trzebośnica i Turek.

Powiat rzeszowski jest miejscem występowania wielu rzadkich gatunków ptactwa, takich jak kwiczoł, puszczyk uralski, jarząbek, krogulec, myszołów, pustułka, pliszka górska i siwa, zimorodek, kruk, orlik krzykliwy. Są tu także ciekawe gatunki płazów: salamandra plamista, traszka karpacka, kumak górski, ropucha szara, rzekotka drzewna. Występują tu również gady: jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, padalec, żmija zygzakowata.

Ciekawie przedstawia się skała magmowa w Kąkolówce, uznana za pomnik przyrody, zwana „Błędnym kamieniem”. Nazywana bywa również „Diablim kamieniem”. Swym kształtem przypomina koło o średnicy 5 m. Jest najprawdopodobniej pochodzenia wulkanicznego. Na terenie Kąkolówki, przy drodze Błażowa – Ujazdy,rośnie buk pospolity „Miłosz” o obwodzie 364 cm. Osobliwością przyrodniczą są również rzadkie gatunki roślin, jakie występują na terenie Dynowa i okolic (storczyki, lilia złotogłów i czosnek niedźwiedzi). W północno-zachodnich obrzeżach Głogowa Małopolskiego można zobaczyć pomnik przyrody „Czarny Staw” - zbiornik wodny w kompleksie leśnym dawnej Puszczy Sandomierskiej. Legenda mówi, że „Czarny Staw” nie ma dna.

Obszary powiatu rzeszowskiego objęto następującymi formami ochrony:

  • Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego reprezentujący podgórski typ krajobrazu, chroniący zwarte kompleksy leśne, utworzony w 1991 r. Zajmuje powierzchnię 61 862 ha w gminach: Bircza, Dubiecko, Dynów, Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Przemyśl oraz w Mieście Dynowie. Ochroną Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego objęto 4 628 ha powierzchni Miasta oraz Gminy Dynów.
  • Przemysko - Dynowski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 46 976 ha. W obrębie powiatu rzeszowskiego położony jest na terenie Gminy Dynów. Jego znaczną część zajmują lasy liściaste i mieszane o wysokim stopniu naturalności. Na terenie tym zaznacza się wyraźnie rusztowy układ dolin rzecznych i lesistych grzbietów górskich, charakterystycznych dla Karpat Wschodnich. Wyróżnia się także dolina Sanu – rzeki, która na tym odcinku tworzy liczne przełomy.
  • Hyźnieńsko - Gwoźnicki Obszar Chronionego Krajobrazu będący częścią Pogórza Dynowskiego. Zajmuje powierzchnię 24 011 ha. Swoim zasięgiem obejmuje m.in. pięć gmin z terenu powiatu rzeszowskiego, tj. Tyczyn, Chmielnik, Błażową, Hyżne oraz Lubenię. Znajdują się tu rezerwaty: „Mójka” z lasem bukowo - jodłowym i stanowiskiem bobra europejskiego oraz „Wilcze” z kompleksem jedliny podgórskiej. Z rzadkich gatunków fauny można spotkać borsuka, kunę, salamandrę i puchacza.
  • Mielecko - Głogowsko - Kolbuszowski Obszar Chronionego Krajobrazu zajmuje fragment Płaskowyżu Kolbuszowskiego o krajobrazie rolniczo - leśnym. Jego ogólna powierzchnia wynosi 50 099 ha. Na obszarze tym występuje duża różnorodność środowiska: od piaszczystych wydm poprzez bagna i torfowiska po wody powierzchniowe. Obszar ten został utworzony w celu ochrony rzadko spotykanych roślin oraz stanowisk lęgowych niektórych gatunków ornitofauny. Na jego terenie utworzono rezerwat „Zabłocie”. Występują tu chronione zwierzęta takie jak.: bóbr europejski, łoś, wilk, bocian czarny, puchacz, cietrzew, czapla biała, nietoperze. Z terenu powiatu rzeszowskiego, tą formą ochrony objęto Gminę Głogów Młp. i Gminę Świlcza.
  • Sokołowsko - Wilczowolski Obszar Chronionego Krajobrazu o ogólnej powierzchni 24 240 ha. Spotyka się tu torfowiska wysokie, a nad potokami łęgi. Występują również szuwary oczeretowo - trzcinowe, mannowe oraz zbiorowiska łąkowe i pastwiskowe. Na jego terenie rosną, jedyne w województwie, cisy w formie drzewiastej. Z gatunków chronionych zwierząt wymienić należy bociana czarnego, łosia i nietoperza. W obszar ten wpisuje się północna część powiatu rzeszowskiego, tj. Gmina Kamień, Sokołów Młp. i Głogów Młp.
  • Brzóźniański Obszar Chronionego Krajobrazu o ogólnej powierzchni 11 735 ha. Dominują w nim lasy liściaste, grądowe i mieszane oraz „reliktowe” stanowiska lasów bukowo - jodłowych. Można zobaczyć tu m.in. fragment drzewostanu z dużym udziałem modrzewia polskiego oraz starodrzewu bukowego z wieloma gatunkami roślin górskich w runie, a także torfowiska z bogatą florą i fauną. Ta forma ochrony występuje na terenie Gminy Sokołów Młp.
  • Strzyżowsko-Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu, który zajmuje powierzchnię 14 312 ha, a rozpościera się na terenie trzech powiatów. W jego obszarze leży Gmina Boguchwała. Jego charakterystyczną cechą jest obecność pokrywy lessowej w jego północnej części oraz strefy przejściowej do pokrywy z utworów fliszowych w południowej części.

Na terenie powiatu rzeszowskiego jest aktualnie cztery rezerwaty przyrody:

  • Rezerwat faunistyczno - florystyczny „Mójka” o powierzchni 285,56 ha, który został utworzony w 1997 r. Położony jest na terenie wsi Kąkolówka i Futoma, w Gminie Błażowa. Obejmuje obszar lasów i śródleśnych łąk. Celem i przedmiotem ochrony jest las bukowo – jodłowy oraz siedliska bobrów. Bogactwo florystyczne wyraża się obecnością 340 gatunków roślin naczyniowych, w tym 24 chronionych. Oprócz bobra europejskiego można spotkać tu dzięcioła trójpalczastego, salamandrę plamistą, a także bociana czarnego.
  • Rezerwat „Wilcze” położony pomiędzy Kąkolówką a Gwoźnicą o powierzchni 342,33 ha, utworzony w 1997 r. Swoim zasięgiem obejmuje duże obszary leśne. Można spotkać w nim jeden z najlepiej utrzymanych kompleksów jodły i buczyny karpackiej.
  • Rezerwat „Bór” utworzony w 1996 r., położony na terenach Głogowa Małopolskiego i Trzebowniska. Zajmuje obszar 368,67 ha. Ochroną objęto tu najdalej na południe wysunięty fragment dawnej Puszczy Sandomierskiej, która ze względu na duże obszary starodrzewu w wieku od 90 do 120 lat jest cennym obiektem przyrodniczym. Występują tu liczne osobliwości florystyczne i rzadkie gatunki ptaków. Gniazduje tu m. in. bocian czarny. Na terenie rezerwatu znajdują się również miejsca martyrologii ludności polskiej i żydowskiej z okresu II Wojny Światowej.
  • Rezerwat faunistyczny ''Zabłocie'' obejmujący zespół stawów oraz otaczające je kompleksy leśne. Występują tu objęte ochroną płazy i gady, zagrożone wyginięciem ptaki, a także rośliny chronione. Położony jest na terenie gmin: Sędziszów Małopolski, Kolbuszowa i Głogów Małopolski. Zajmuje obszar 539,81 ha. Ochroną objęte są stanowiska lęgowe rzadkich gatunków ornitofauny oraz naturalne zbiorowiska roślinne dawnej Puszczy Sandomierskiej.

Północną i południową część powiatu rzeszowskiego zaliczono do Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków NATURA 2000. Są to następujące ostoje:

  • „Pogórze Przemyskie” – zajmuje powierzchnię 65 366,3 ha. Z terenu powiatu rzeszowskiego w obszar ten włączone jest Miasto Dynów i Gmina Dynów.
  • „Puszcza Sandomierska” o powierzchni 129 115,6 ha, na którą składają się również tereny powiatu rzeszowskiego, tj. Gminy Głogów Młp., Kamień, Sokołów Młp. i Świlczy.
  • „Rzeka San” jest ostoją, której terytorium wynosi 1 374,8 ha. Ta forma ochrony występuje m. in. na terenie Gminy Dynów i Miasta Dynów.

W rejestrze użytków ekologicznych znalazły się:

  • Tereny z Gminy Kamień o łącznej powierzchni 22,79 ha - podmokłe łąki i pastwiska leżące na terenie Puszczy Sandomierskiej,
  • 1,79 ha z terenu Wólki Niedźwiedzkiej położone na Płaskowyżu Kolbuszowskim,
  • Użytki „Trzciana Olszyny” zajmujące powierzchnię 30,50 ha, położone na terenie Gminy Świlcza, w miejscowościach: Bratkowice, Mrowla, Świlcza i Trzciana. Mają na celu ochronę siedlisk rzadkich zbiorowisk roślinnych oraz siedlisk zwierząt.

Tekst i zdjęcia: Joanna Nieroda, joanna.nieroda@powiat.rzeszow.pl

Polecamy

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.

Zamknij informację o plikach Cookies
Oddaj 1 procent swojego podatku
Podaruj 1 procent siebie